برج کبوتر (كبوترخانه)

         در پی درج مطالبی در خصوص کبوترخانه ها در پست مورخ 2 آبان1388 اخیرا بازدیدکننده محترمي از روستای مجاور بهدشت (کرمو) اقدام به ارسال مطالبی در این خصوص به وبلاگ نموده اند لذا ضمن تقدیر و تشکر از این بازدیده کننده محترم در ادامه جهت استفاده سایر خوانندگان و بازدیدکنندگان محترم به نمایش گذاشته می شود.

 

کبوترخانه های کهن کرمو:

         چهار کبوتر خانه در روستای کرمو موجود میباشد که 2 تای آن به کلی نابود و 2 تای آن بازسازی شده است به نظر می رسد که توجه لازم به احیای کبوتر خانه ها روستا علاوه بر  جنبه میراث فرهنگی و زیبایی بنا و طراحی مهندسی داخلی همچنین در فرآیند توسعه کشاورزی بتواند نقش مهمی در پی داشته باشند

         ساخت کبوتر خانه و یا برج های کبوتر به عنوان یکی از هزاران تجربه در حال فراموشی کشاورزی سنتی ایران یاد میشود که به تعداد بسیار و با معماری شگفت آور برای استفاده از کود با ارزش کبوتران ساخته شده است پیشینه این کارخانه های کودسازی لااقل ازنیمه دوم قرم چهارم هجری می باشد . به نظر می آید که فلات مرکزی ایران و به ویژه شهرهای اصفهان ، خمین ، گلپایگان و نجف آباد را بتوان به عنوان مهم ترین کانون های ساخت کبوترخانه در نظر گرفت . بنا به گفته ژان شاردن 1 ، جهانگرد فرانسوی که در زمان شاه عباس تعداد 3 هزار کبوترخانه در این شهرها وجود داشته است .

از جمله ظرافت ها و نکات ظریف به کاررفته در طراحی و ساخت کبوترخانه ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  1. بهره گیری از اصل تشدید یا رزنانس به منظور ایجاد ارتعاشات قوی در برج تا هنگام پرواز تمامی کبوترها از برج خارج شوند .
  2. طراحی و انتخاب سایت ویِژه در ساخت کبوترخانه ها با فضای تو در تو با هدف افزایش مقاومت برج .
  3. تعبیه سوراخ هایی در دیوار داخلی برج از بالا به پایین تا کبوتران در آنها بنشینند .
  4. استفاده از کاه گل در ساخت کبوترخانه تا در تابستان برج خنک و در زمستان گرم باشد.
  5. ساخت سوراخ هایی با قطر برابر برای ورود کبوتر و ممانعت از ورود حیوانات بزرگ تر و کوچکتر ، برای این منظور بعضاً از لوله های سفالی استفاده می شده است .
  6. انحنای سطح داخلی برج به منظور ممانعت از حرکت صعودی مار به طراف لانه های کبوتر
  7. استفاده از بوی برخی گیاهان همچو کندر و نیز بعضی حیوانات نظیر گرگ یا کفتار با هدف دفع دشمنان کبوتر ، تا جایی که تا همچین اواخر سر گرگ در کبوترخانه رباط ابوالقاسم گلپایگان دیده می شده است  .

مزایا و مواهب:

  1. ایجاد اشتغال : پس از احداث  کبوترخانه می توان ارتزاق یک خانواده را فراهم نمود و یا به ارتزاق یک خانواده کمک کند .
  2. حفظ میراث فرهنگ کشاورزی :  اگر چه پرداختن بیش از حد به مقوله های سنتی و غافل ماندن از فن آوری های نوین می تواند به نوعی عقب ماندگی ذهنی و واپس گرایی تعبیر گردد . اما بریدن از گذشته نیز به همان اندازه می تواند خطرناک و مصیبت بار باشد . چرا که حداقل امتیاز مترتب بر حفظ میراث گذشته می تواند در اختیار داشتن پایه و مبنایی برای توسعه فعالیت ها در آینده باشد که ما چه تجاربی از قبل در اختیار داریم تا آن را به نحو مناسبی در مسیر بهبود وضعیت خود به کارگیریم .
  3. تهیه و تولید کود جهت استفاده در کشاورزی : با عنایت به ارزش قابل توجه کود طیور و و به ویژه کود کبوتر و آشکار شدن هر چه بیشتر عوارض و نارسایی های مترتب بر استفاده از کودهای شیمیایی توجه به کبوتر خانه ها میتواند منبعی با ارزش جهت تولید کود کبوتر درکشور تلقی شود .
  4. بهره گیری از کود کبوتر جهت تغذیه ماهی ، طیور و سایر دام ها : حتی در صورتی که نتوان از کود کبوتر در تغذیه گیاهی و تولید انرژی استفاده نمود ، می توان از آن به عنوان یک ماده مکمل در تغذیه سایر دام ها و ماهیان استفاده نمود.

به نظر می رسد که توجه لازم به احیای کبوتر خانه ها و تعریف و واگذاری نقش لازم برای آن هادر فرآیند توسعه کشاورزی بتواند نقش مهمی در پی داشته باشند و دهداری روستاهایی مثل کرمو دارای چنین بناهایی مسئول حمایت و بازسازی چنین بناهایی می باشند.

 محمد ابراهیمی از روستای بهدشت