خانواده های روستای یمن همپای ديگر خانواده ها در سراسر کشور قبل از فرارسیدن نوروز فعالیتها و اقداماتی جهت استقبال از فصل بهار و عیدنورز انجام میدهند و در این زمینه علاوه بر آداب رسوم مشترکی که تقریبا در سراسر کشور وجود دارد (نظیر خرید لباس ، انواع شیرینی و آجیل و... ) مراسمات و آداب خاصی را قبل از فصل بهار و رسیدن نوروز در روستای یمن انجام میگیرد.
در ادامه اهم برنامه هايي كه مصادف با فرارسيدن نوروز مورد توجه اهالي و خانواده ها در روستاي يمن قرار ميگيرد اشاره ميگردد:
خانه تکانی
یکی از برنامه های خانم های خانه دار در روستای یمن همانند تمامی خانواده های ایرانی برنامه مفصل خانه تکانی ، گردگیری و تمیز نمودن خانه و وسایل آن می باشد.در منازل روستایی که به لحاظ شیوه خاص زندگی و بافت سنتی (اغلب خانه ها سقف ها با تير چوبي مي باشد. ) و وسعت و زیربنای وسیعي كه دارد لذا خانه تکانی ، گردگیری و تمیزنمودن خانه از شور و هیجان خاص برخوردار است بطوریکه چند روزی هم ممکن است به طول انجامد.
با توجه به اینکه اکثر خانواده ها از قالی های دست باف استفاده میکنند و اين نوع قاليها داراي وزني سنگین میباشند بطوریکه با حضور چندنفر فرشها را تکانده و گردهای آن را میگیرند و جارو می کشند. البته صدا تکان دادن و گردگیری فرشها غالبا تا شعاع چندصدمتری شنیده شود. در زمانی هم که رودخانه لعل بار یا اناربار (رودخانه حاشیه روستا) دارای آب باشد فرشها را در رودخانه میشویند و بعد از خشک شدن دوباره به خانه می آورند.
سبزه انداختن
همچون دیگر خانواده ای ایرانی در روستای یمن چندروز مانده تا فرارسیدن نوروز خانواده ها اقدام به تهیه و آماده نمودن سبزه سفره هفت سین می نمایند این سبزه ها که از دانه های گندم ، جو ، شاهی ، ماشک می باشد در ظرف های مختلف انداخته میشوند. معمولا هر خانواده ای که سبزه آماده می نماید این اعتقاد حاکم است که حتما تعداد سبزه ها باید فرد باشد ( 1 عدد ، 3 عدد ، 5 عدد ) .
بعضی خانواده ها در تابستان دسته های از خوشه های خشک شده گندم (بدون جدانمودن دانه ها از خوشه) با ساقه جمع آوری و نگهداری میکنند و حدود 20 روز مانده به عیدنوروز با پوشاندن پارچه ای آن را مرطوب نگه میدارند تا جوانه بزند و سبز شود. که این نوع سبزه زیبایی خاصی دارد. بعضی خانواده ها اعتقاد دارند از بین دانه های مختلف فقط یک نوع دانه را برای سبزه انتخاب میکنند بطوریکه چنانچه خانواده ای که سبزه ماشک تهیه کند دیگر سبزه گندم یا جو تهیه نمی کند و یا بالعکس .
خمیر کردن نوروزی
همانطور که اشاره شد با توجه به شیوه زندگی جامعه روستایی و اعتقاد به اصل خودکفایی در تامین بسیاری از مایحتاج زندگی از جمله مواد خوراکی نظیر انواع سبزیجات ، لبنیات ، خشکبار ، انواع دانه های خوراکی و... که در کنار آن تامین نان را در مطبخ ها و تنورهایی که در معماری و ساخت منازل روستایی پیش بینی می شود را می توان اشاره کرد. پختن نان در این تنورها بطوریکه درتنورهای گلی با آتش ذغال پخته میشود . بوی نان کل روستا را فرا میگیرد و نانی با عطر و طعم بسیار لذت بخش پخته میشود و با توجه به کیفیت و نوع خاص نان تا چندین ماه هم قابل نگهداری می باشد.
خانواده هایی که وجود چنین مطبخ ها و تنورهایی را در هنگام ساخت منازل پیش بینی نکرده اند یا مطبخ ها به هر علت قابل استفاده نمی باشند اقدام به تهیه تنورهای فلزی گاز سوز نموده اند و در آنها نان پخت می کنند. تا چند سال اخیر خانواده ها در طول سال چندین نوبت با توجه به میزان مصرف و تعداد اعضای خانواده در منازل نان پخت میکردند.
متاسفانه به علت مهاجرت جوانان از روستا به شهرها و همچنین بسياري از خانواده ها که اغلب از سن و سال بالایی برخوردارند و آن انرژی لازم در استفاده از این شیوه پختن نان را از دست داده اند. همچنين امروزه با توجه به رشد فرهنگ زندگی ماشینی و نزدیک شدن به فرهنگ شهرنشینی و خوش نشینی به جامعه روستایی و تمایل همرنگ شدن با زندگی شهری توسط اهالی روستا ها تقریبا پختن نان در خانه را هم تعطیل نموده اند و به تهیه نانهای ماشینی روی آورده اند در صورتیکه آن نانهای محلی علاه بر عطر و بو و مزه ، زمان نگهداری بدون تغییر در کیفیت و طعم آن بیشتر بوده ضمن اینکه چون با چوب و ذغال پخته می شد از خاصیت و عناصر طبیعی و ... بیشتری برخوردار بود.
علیرغم مسایل ذکر شده هم اینک هم خانواده هایی که فاقد مطبخ باشند و یا در طول سال هم اقدامی به دلایل مختلف جهت پخت نان انجام نمی دهند لذا نان پختن قبل از نوروز برای آنها اهمیت خاصی دارد .در گذشته خمیر پیش از نوروز در کل روستا فراگیر بوده و تقریبا همه خانواده ها از این خمیر و نان های آن نمی گذشتند. و خانواده هایی که فاقد تنور و مطبخ بودند در منازل دوستان یا همسایگان اقدام به تهیه و پختن نان میکردند.
در روستای یمن خمیر نوروزی شامل پخت چندین نوع نان با انواع خمیرهای تهیه شده میباشد. که در ادامه به ذکر آنها پرداخته میشود:
1. نان معمولی: این نوع نان در طول سال هم پخته می شود و مصرفی همیشگی و عمومی خانواده ها میباشد که خمیر آن ترکیبی از آرد ، آب و مایه خمیر می باشد.
اين نان براي تريد در آب و دوغ خيار و آبگوشت بهترين نوع نام ميباشد.
2. نان شیری: نانی بسیارخوشمزه و خوش طعم که گاها با تزئین کنجد همراه است به جای ترکیب آب در خمیر معمولی در این نوع خمیر از شیرگاو استفاده میشود. این نوع نان در زمان صرف صبحانه طرفداران بسیار زیادی دارد.
3. گِرده : نانی ضخیم و برشته شده و سرخ شده در تنور که ابعاد آن دایره ای شکل به قطر تقریبا یک سانتیمتر و همچنین سوراخ های ایجاد شده روی خمیر بصورت منظم با تیرک های چوبی (مخصوص پهن نمودن خمیر)، كه کمک به پخت مغز آن در تنور می باشد. این نوع نان عمدتا برای مصرف صبحانه کاربرد داشته و همچنین آغشته نمودن آن با خامه ایجاد شده در روی ظرفهای شیری که شب قبل از گاوها دوشیده اند که بسیار خوشمزه می باشد. مزه و طعم آن بیاد ماندنی است مانند مزه همان حلوای تن تنانی که تا نخوری ندانی .
4. فطیر : نوع دیگر از انواع نان که عمدتا همزمان با فرارسیدن عید سعید فطر و عید نوروز می پزند که البته در ایام تعطیلات نوروز طرفداران زیادی دارد . که می توان در نظر داشت که تمام دلیل و بهانه پخت خمیر نوروزی تهیه چنین نان خوشمزه ای می باشد. و پخت خمیر نورزی بدون آن جایگاهی ندارد.
خمیر این نان همان خمیر نان شیری میباشد، فطیر دارای شکل دایره ای ضخیم به قطر تقریبا یک سانتیمتر و سطح آن دارای شعاعی حدود 15 تا 20 سانتیمتر می باشد و به يكطرف از چانه خمیر قبل از پهن نمودن کنچد زده میشود. و تنها تفاوت اساسی که از دیگر نانها آنرا متمایز میکند قبل از پخت و وارد نمودن (خمیر پهن شده) در تنور آنرا آغشته به شهدی تهیه شده از زرده تخم مرغ ، زردچوبه و شکر و دانه های خوشبو نظیر تخم خرفه و... می نمایند ابتدا با قاشق نظیر گِرده اشکال مختلفی با فشار وارد کردن لبه قاشق در خمیر پهن شدن ایجاد می نمایند و سپس شهد را با قاشق یا دست روی آن می مالند و وارد تنور میکنند. تا پخته شود.
در زمان پخت یک عدد فطیر به تناسب تعداد اعضای خانواده پخته می شود که معمولا از مابقی فطیر ها بزرگتر است . ضمن اینکه یک عدد دانه تسبیح یا مهره هایی نظیر آن در بین چانه آن قرار میدهند و آن را در تخته چوب مخصوص پهن نمودن انواع خمیر (موسوم به تخته خانه) و با وردنه های چوبی نازکی با نام تیر آن را صاف میکنند این فطیر (موسوم به گرده نه نه پیر) که اهمیت خاصی و دقت زیادی در پخت آن به خرج داده میشود. و مخصوص سفره هفت سین درخانواده های روستا می باشد. ( البته شاید دلیل نام نهادن گرده نه نه پیر بر روی این نان را به این علت میتوان عنوان کرد که احتمالا این فطیر مخصوص توسط بزرگسال ترین خانم که دارای تجربه و تخصص لازم در چانه گرفتن ، پهن نمودن خمیر بدون نمایان شدن مهره آن و در نهایت پخت آن نامگذاری شده باشد) لذا فلسفه استفاده از آن در پست مخصوص آیین و آداب نوروزی در روستای یمن به آن اشاره میگردد.
آماده نمودن نخودچی و کشمش
با توجه به اینکه در روستا اغلب خانواده ها دارای باغ انگور بوده لذا در زمان جمع آوری انگور باغ و تبدیل به کشمش خانواده ها کشمش هایی که با نخ یا نی به هم بسته و به تیرهای سقف منازل و انباری ها آویزان میکنند تا در سایه خشک و قابل استفاده گردد.
قبل از عید از این کشمش های بندکشیده شده را از سقف به پایین آورده و تمیز نموده و برای عید نورز با نخودچی که بدین منظور تهیه نموده اند مخلوط میکنند. تقریبا در سفره عید تمامی خانواده ها این نخودچی و کشمش ها نمایان می باشد.
کلوچه آ . گٍردک
این کلوچه بسیار خوشمزه و میتوان آن را نوعی کیک نامگذاری نمود. این کلوچه در روستای یمن بنام آ . گٍردک ( گرده کوچک ) معروف است ، که پخت آن متفاوت با پخت نان در تنور و مطبخ می باشد بطوریکه مقدار کمی خمیر که شامل ترکیبی از آرد ، کمی مایه خمیر ، شیر و شکر و کمی زردچوبه می باشد و بعد از آماده شدن خمیر آن را در ماهیتابه در روغن داغ سرخ میکنند تا کاملا برشته شود. این نوع از کلوچه بسیار خوشمزه و خوش طعم می باشد و در تمامی وعده های غذایی و در طول روز مشتریان زیادی دارد.
برگزاری مراسم چهارشنبه سوری
این مراسم همانطور که بطور ویژه در پستهای قبلی به آن اشاره گردید همزمان با سراسر کشور در این روستا برگزار میگردد.
پخت سمنو
در بين اهالي روستا و خانم هاي با ذوق روستا پختن سمنو كه يكي از ملزومات سفره هفت سين ميباشد جايگاهي خاصي دارد كه مقدمات آن را چند روز قبل از خمير نوروزي آماده نموده و روزي كه پخت خمير نوروزي به پايان مي رسد در تنور هاي گرم آنرا ميپزند.
رنگ کردن تخم مرغ
بعضی از خانواده هایی که دارای مرغهای تخم گذار هستند برای عیدنورز اقدام به جمع آوری تعداد زیادی تخم مرغ میکنند و در صورت نداشتن مرغ اقدام به خرید تخم مرغ میکنند. صبح روز عيد همزمان با فرارسیدن نوروز آنها را همراه با انواع پودر رنگ آب پز میکنند. وآماده براي توزيع ميكنند.
بردن عیدانه توسط خانواده داماد برای عروس خانم
یکی از رسوماتی که از دیرباز در بسيار ياز نقاط كشور و از جمله روستای یمن همزمان با آغاز سال نو همچون دیگر خانواده های ایرانی وجود دارد بردن عیدانه توسط آقا دامادها برای عروس خانم های عقدکرده خود میباشد. درگذشته بردن عیدانه همراه با آداب و مراسم خاص و با همراه نمودن چندین نفر از اقوام آقا داماد به منزل خانواده عروس خانم بوده است. این رسم معمولا یکی دو روز قبل از عید انجام میشود.این عیدانه و هدایا که شامل هدایایی نظیر ، شیرینی ، آجیل ، کله قند ، حنا ، صابون ، پارچه ، برنج ، گوشت ، مرغ ، لباس ، و.... می باشد همچین بعضی از خانواد ه هایی که دارای دام و طیور باشند گوسفند یا بزغاله ای را هم بعنوان عیدی راهی خانه عروس خانم میکنند.
نکته جالب توجه این است که آن دسته از هدایایی که قابل نگهداری باشد مادر عروس خانم تا زمان جشن عروسی نگهداری میکند و با رفتن دخترشان بر سر زندگی مشترك آنها را به بعنوان ملزومات اولیه شروع زندگی به عروس خانم و آقاداماد میدهد .
خانواده هایی که قبل از عید خمیر تهیه میکنند از فطیرهای پخته شده برای عروس خانم و خانواده آن هم میبرند. و خانواده عروس هم هدایایی جهت داماد و خانواده آن تقدیم میکنند.