يلدا نمادي از مهرورزي و مهرباني و دلدادگي
شب يلدا، طولانيترين شب سال ناميده ميشود اما نه به دليل چند ثانيه اي که از شبهاي ديگر بيشتر دارد بلکه به دليل ريشهاي که در سنتها و باورهاي ديرين ايرانيان داشته و دارد.
ايرانيان نخستين روز دي ماه، يعني درازترين شب اول زمستان كه ( شب يلدا، آخرين شب پاييز، پايان قوس، آغاز جدي ) است، را جشن ميگيرند. در اصطلاح قديم، شب اول زمستان را شب چله ميگويند. مردم، زمستان را در حقيقت دوماه يا دوبخش ميدانند كه 40روز اول را چله بزرگ و 40 روز آخر را كه مصادف با جشن سده است، چله كوچك مينامند.
پيشينيان براين باور بودند كه در اين شب، فرشته بديها ( اهريمن) با فرشتهي خوبيها ( امشاسپندان ) به جنگ ميپردازند و در اين نبرد طولاني كه برابر درازترين شب سال است، بالاخره فرشتهي خوبيها، اهريمن را شكست داده و تاريكي از روشنايي شكست ميخورد و صبح بعد زاده شدن مجدد خورشيد، آغاز ميگردد. زايش خورشيد و آغاز دي را، آيينها و فرهنگهاي بسياري از سرزمين كهن، آغاز سال قرار دادهاند و به شگون روزي كه خورشيد از چنگ شبهاي اهريمني نجات مييافت، روزي مقدس براي مهرپرستان بود.
ايران كشوري با فرهنگي غني است كه مردمانش بنا به ذوق و سليقه و طبيعت منطقه اي كه در آن زيست مي كنند هر يك براي برگزاري سنت هاي كهن آداب خاص خود را دارند .
آيين شب يلدا در استان مركزي از ديرباز در سه شب متوالي باعناوين شب " چلهبزرگه"، "چله وسطي" و" چلهكوچيكه" برگزار ميشده و خويشان و دوستان سفرهاي از مهر را ميگشودند و از هر دري سخني ميگفتند. يكيازآيينهاي ويژه يلدا، در استان مركزي ديدار و بزرگان و سالخوردگان فاميل بودهاست. در شبهاي چله افراد فاميل در همايشي صميمي دور كرسي چوبي جمع ميشدند و به قصههاي بزرگترها گوش ميدادند. زنان و دختران درسينيهاي قديمي مسي انواع ميوه و تنقلات به ويژه هندوانه،انگور،تخمه و نخودچي كشمش، و خرما را مهيا ميكردند.دراين شب استثنايي پس از صرف شام همگان در كنار هم،از شاديها و غمها، موفقيتها ، اعتقادات، اميدها و بيمهاشان ميگفتند. بزرگترها و ريش سفيدان فاميل در اين شب علاوه بر خواندن اشعار حافظ ، سعدي و فردوسي خاطرات و داستانهاي كهن ايران زمين را براي اعضاي خانواده نقل ميكردند.
در شب يلدا، بزرگترها با كودكان هم بازي ميشدند،"پر يا پوچ"دزد بازي و مشاعره از جمله بازيهايي است كه در شب چله در مناطق مختلف استان مركزي با مشاركت همه اعضاي خانواده رواج داشت.
روستاي يمن هم مانند دیگر نواحی مختلف ایران آداب رسومی برای این شب که در گویش مردم این روستا معروف به شُو اَول زِمستُن يا شُو چِله است وجود دارد.
در اين شب افراد فاميل و اعضاي خانواده معمولا در خانه بزرگان ، سالخوردگان و ريش سفيدان فاميل يا طايفه جمع مي شوند . به نوعي شبي بياد ماندني براي بجا آوردن سنت حسنه و زيباي صله ارحام است .
در گذشته اكثر خانه ها داراي كرسي چوبي بزرگي بوده كه در زير آن ظرفي (بنام استنبلي در گويش مردم يمن) مملو از ذغال براي گرم كردن فضاي زير كرسي گذاشته ميشد. و همه در زير كرسي قرار ميگرفتند. فضاي گرم و صميمي و پر شور هم در خانواده ها همراه با عشق و مهر متجلي بود.
البته شب اول زمستان و شب چله كه بدون شب چره معنايي نداشته و در روستاي يمن هم خربزه ، هندوانه ، انگور و میو ه هایی که بدین منظور انبار یا تهیه کرده اند استفاده میکنند. در گذشته كه امكان تهيه انواع ميوه مانند امروزه نبوده لذا از تابستان بسياري از صيفي جات نظير خربزه و هندوانه با روش خواباندن در روي كاه جهت سالم ماندن براي اين شب نگهداري ميكردند.
کشمش های سبز به بند كشیده شده اي كه اواخر شهريور به سقف خانه هاي مسقف شده با تير چوبي آويخته اند را پايين كشيده با نخودچي میخورند، کدو حلوایی میپزند و گندم با شاه دانه برشته شده و تخم هندوانه و تخم خربزه و آفتابگردان و.... به عنوان شب چره (شو چره ) در ظرف بزرگ مسي (درگويش مردم يمن به نام مَجومه مسي) روي كرسي گذاشته و در شب یلدا تناول میکنند.
در اين شب مادران علاوه بر آماده نمودن ملزومات و خوراكيهاي اين شب به فكر صبحانه فردا هم هستند قابلمه هاي مسي يا روحي (روي) پر از لبو از سر شب روي شعله ملايم چراغ هاي علاالدين و... گذاشته تا كه انشالله به اميد روز برفي اول زمستان اعضاي خانواده لبوي داغ با صبحانه نوش جان نمايند.
در روستای یمن رسم بر این بوده است که به مناسبت فرارسیدن شب یلدا خانوادههايي كه پسرشان نامزد دارد، در بعد از ظهر روز آخر پاییز شب چرهاي شامل انواع آجيل، شيريني و ميوههاي فصل از جمله هندوانه ، انار ، پرتقال را همراه با هدايايي و همچنین مقادیری صابون ، بسته ای حنا ، یک جفت کفش و... در بستههاي آذين بندي شده براي عروس خانم می فرستند. فرستاندن این قبیل هدایا برای عروس خانم معمولا توسط آقا داماد و خانواده یا بستگان ایشان صوت مي پذيرد. البته خانواده عروس خانم هم هديه اي به پاس احترام به آقاداماد تقديم مي نمايند. البته حضور عروس خانم يا آقا داماد هم در شب چله در جمع خانواده هاي همديگر بر شادي اين دوران زيباي خاطره انگيز مي افزايد.
در زمانهاي قديم در روستای یمن همچنین رسم بر این بوده است درشب يلدا در صورت بارش برف و باقي ماندن از روزهای قبل مقداري از آنرا با شيرهي انگور مخلوط كرده و خوردني خنك و خوشمزه اي به نام برف و شيره را پس از آماده شده ميل مي كردند، و همچنين نوشيدني خوشمزه اي به نام شيرشيره كه از انگور تهيه شده و تقريبا مانند شيره انگور مي باشد ميل ميكنند.
قصه و مَتل گفتن بزرگترها براي كودكان هم در اين شب جايگاهي بخصوص داشته مانند قصه هاي كدوي قُل قُله زن ، عام كردلي، خواندن داستانهاي از كتاب قصص الانبيا و....
البته مشاعره ، چیستان ، بيان خاطرات از خوشي و غم ها ، موفقيت ها ، برنامه هاي آينده از جمله گفتمانهاي اين شب طولاني است.
در اين شب طولاني دختران هم به بازيهايي نظير يه قل دو قل و... ، و پسران هم بازيهاي نظير لري ، بَريك ، شاه دزد ، پر يا پوچ ، دوز دوز و... مي پردازند.
امزوزه متاسفانه اين رسومات زيبا با توجه به گسترش انواع وسايل ارتباط جمعي به ندرت ميتوان جلوههايي از آن را به چشم ديد.
جاي گفتمان خانوادگي را رسانه ديداري و شنيداري پر ميكند. و ياد نمودن از يكديگر از طريق پيامك ، ايميل ، چت ، و.... اتقاق مي افتد !!!؟؟
فاصله گرفتن از اين رسومات قشنگ و زيبا مخصوصا سنت حسنه و نيكوي صله ارحام محصولي جز كمتر شدن ارتباط موثر ، و نداشتن ارتباط چهره به چهره از بستگان و نزديكان را بدنبال نخواهد داشت.
انشالله اگر هر كسي با خود انديشه و همت نموده ضمن ارج نمودن با آداب و رسوم كهن گذشته كه هر كدام نمادي از مهرورزي ميباشد. با پراكندن مهر و عطوفت و خدمت صادقانه در محيط پيراموني و خانوادگي جلوه اي از مهرورزي و ياري رساندن با بوجود آوردن ارتباطي موثر و پر مهر همراه با شاد زيستن نسبت به همنوعان خود بوجود آوريم.
موفق باشد.
weblog