آخرين چهارشنبه اسفند ماه هر سال شمسى است که ايرانيان در شب آن چهارشنبه (عصر روز سه شنبه) جشن "چارشنبه سورى " میگيرند و آداب و رسوم خاصى را در آن شب برگزار میکنند
برگزارى مراسمى به نام "چهارشنبه سورى" يا "چارشنبه سورى" نزد ايرانيان از دير باز مورد توجه بوده و پس از ورود اسلام به ايران نه تنها سابقه خود را از دست نداد بلکه برخى از آيين و مراسم آن نيز به نوعى با فرهنگ اسلامى درآميخت .
ريشه اصلى اين مراسم را نمیتوان به صراحت به دوران خاصى از تاريخ ايران باستان اطلاق کرد اما به نظر میرسد که مراسم آتش بازى و برخى سنت هاى چهارشنبه سورى در دوران کهن و به خصوص در زمان اديان مختلف به نوعى با آرا و عقايد آن اديان درآميخت .
چهارشنبه سورى را نيز از آن جهت "سورى" گفته اند که در آن ،آتش سرخ افروخته میشد و برپا داشتن آتش در اين روز به مفهوم گرم کردن جهان و زدودن سرما، پژمردگى، بدى و نحوست از تن و جان بود.
بوته افروزي
در ايران رسم است كه پيش از پريدن آفتاب، هر خانواده بوته هاي خار و گزني را كه از پيش فراهم كرده اند روي بام يا زمين حياط خانه و يا در گذرگاه در سه يا پنج يا هفت «گله» كپه مي كنند. با غروب آفتاب و نيم تاريك شدن آسمان، زن و مرد و پير و جوان گرد هم جمع مي شوند و بوته ها را آتش مي زنند. در اين هنگام از بزرگ تا كوچك هر كدام سه بار از روي بوته هاي افروخته مي پرند، تا مگر ضعف و زردي ناشي از بيماري و غم و محنت را از خود بزدايند و سلامت و سرخي و شادي به هستي خود بخشند. مردم در حال پريدن از روي آتش ترانه هايي مي خوانند.
زردي من از تو ، سرخي تو از من
غم برو شادي بيا ، محنت برو روزي بيا
اي شب چهارشنبه ، اي كليه جاردنده ، بده مراد بنده
خاکستر چهارشنبه سوري، نحس است، زيرا مردم هنگام پريدن از روي آن، زردي و بيماري خود را، از راه جادوي سرايتي، به آتش مي دهند و در عوض سرخي و شادابي آتش را به خود منتقل مي کنند. سرود "زردي من از تو / سرخي تو از من"
هر خانه ، زني خاكستر را در خاك انداز جمع مي كند، و آن را از خانه بيرون مي برد و در سر چهار راه، يا در آب روان مي ريزد. در بازگشت به خانه، در خانه را مي كوبد و به ساكنان خانه مي گويد كه از عروسي مي آيد و تندرستي و شادي براي خانواده آورده است.
در اين هنگام اهالي خانه در را به رويش مي گشايند. او بدين گونه همراه خود تندرستي و شادي را براي يك سال به درون خانه خود مي برد. ايرانيان عقيده دارند كه با افروختن آتش و سوزاندن بوته و خار فضاي خانه را از موجودات زيانكار مي پالايند و ديو پليدي و ناپاكي را از محيط زيست دور و پاك مي سازند. براي اين كه آتش آلوده نشود خاكستر آن را در سر چهارراه يا در آب روان مي ريزند تا باد يا آب آن را با خود ببرد.
تحريف آيين چهارشنبه سوري
يافته هاي پزوهشي نشان مي دهد كه تمامي آيين ها و يادمان هايي كه مردم ايران در هنگامه گوناگون بر پا مي داشتند و بخشي از آنها همچنان در فرهنگ اين سرزمين پايدار شده است ، با منش ، اخلاق و خرد نياكان ما در آميخته بود و در همه آنها ، اعتقاد به پروردگار ، اميد به زندگي ، نبرد با اهريمنان و بدسگالان و مرگ پرستان ، در قالب نمادها ، نمايش ها و آيين هاي گوناگون نمايشي گنجانده شده بود .
رفتار خشونت آميز و مغاير با عرف و منش جامعه نظير آنچه كه امروزه تحت نام چهارشنبه سوري شاهد آن هستيم ، در هيچكدام از اين آيين ها ديده نمي شود .
بهتر است بگوييم ، كساني كه با منفجر كردن ترقه و پراكندن آتش سلامتي مردم را هدف مي گيرند ، با تن دادن به رفتاري آميخته به هرج و مرج روحي ، آيين چهارشنبه سوري را تحريف كرده اند.
آن چهارشنبه سوری را یاد کنیم که بزرگترها همه را گرد آتشی جمع می کردند تا سنتی فراموش نشدنی را به ما یاد دهند که این آتش، سوزاننده دیو برون و کینه و حسد و آنچه پلیدی است، می باشد.
آن چهارشنبه سوری را یاد کنیم که آتشی بر افروخته می شود، اما این آتش وجودمان را نمی سوزاند، بلکه گرمابخش زندگی وجودی دلهامان و روشنی بخش آینده ای روشن است.
و آن چهارشنبه سوری را یاد کنیم که با عشق و علاقه و بدون دردسر و یا صدای نابهنجاری، بوته ها را جمع می کردیم و آتش می زدیم تا این آتش گرمابخش زندگی و روشنی بخش دلهامان باشد.
*********************************************
در روستای یمن خمين رسم بر این است که در شب چهارشنبه سوري حیاط منازل تعداد ۳ یا ۵ یا ۷ کپه هیزم اعم از انواع تیغ ، خار را روی هم گذاشته و پس از روشن نمودن آتش از روی آن می پرند و در هنگام پریدن اشعاری را میخوانند نظیر :
زردي من از تو ، سرخي تو از من
غم برو شادي بيا ، محنت برو روزي بيا
این مراسم همراه را شور و شوق و هیجان خاصی همراه است و همه اعضای خانواده ها در این مراسم شرکت میکنند
weblog