روستای یمن    Yaman Village

چاله چاله معروفترين بازي سنتي  و بومي روستاي يمن

چاله چاله معروفترين بازي سنتي ، منحصر و بومي روستاي يمن (شهرستان خمين) در سطح استان مركزي و كشور مي باشد. اين بازي باعث قدرت تفكر ، دقت و  بهره بردن با انجام محاسبات دقيق مي باشد. افراد شركت كننده در بازي از سنين حداقل 10 سال به بالا (عدم محدويت در حداكثر سن) را شامل مي شود. اين بازي امكانات خاصي نمي خواهد ابتدا 12 عدد چاله كوچك به عمق تقريبا  8 سانتيمتر و قطر 12 سانتيمتر بطوريكه يك مشت گره كرده  دست راحت در آن قرار گيرد. و به فاصله 5 سانتيمتر از يكديگر در زمين و مكان مناسب و ترجيحا در سايه ديوار يا درخت حفر مي گردد. با توجه به زمان بر بودن بازي ميتوان از يك زير انداز مناسب براي راحت نشستن استفاده نمود. اين چاله ها بصورت دو رديف 6 تايي به موازات يكديگر  حفر ميگردد. (البته تعداد چاله ها با در نظر گرفتن وقت و فرصت لازم مي توان از 4  يا 5 رديف چاله هم استفاده نمود ولي معمولا تعداد مناسب 6 رديف چاله در نظر گرفته ميشود)، پس از حفر به ازاي هر چاله تعداد 4 عدد سنگ ريزه به اندازه تقريبا يك فندق جمع آوري و درون چاله ها قرار داده و دو نفر بازيكن در كنار چاله نشسته  و آماده بازي و انتخاب شروع كننده بازي مي شوند.

شروع كننده بازي : شروع كننده بازي مي توان با چند روش انتخاب نمود:

1.       انتخاب توافقي بين دو بازيكن براي شروع بازي

2.       با تاق يا جفت نمودن (فرد يا زوج) سنگ درون مشت (با گرفتن تعدادي سنگ بصورت مخفي توسط يكي از بازيكنان يا نفر سومي سوال مي شود: تاق يا جفت (در گويش روستاي يمن: تاق تاله جفت) منظور تعداد سنگهاي داخل مشت گره شده  فرد يا زوج است؟ و در صورت پاسخ صحيح  بدين روش شروع كننده بازي مشخص مي گردد.

3.       شير يا خط كردن با سكه

4.       تر يا خشك ( اينكار با سنك صاف كه يك طرف آن با كمي آب خيس شده باشد همانند سكه انداخته مي شود كه تفاوت ان در انتخاب تر يا خشك بودن طرفين سنگ براي شروع بازي مي باشد).

شروع بازي :‌

نفر شروع كننده 4 عدد سنگ داخل چاله را از 6 چاله در اختيار بدلخواه انتخاب و چاله را خالي ميكند و جهت بازي را انتخاب كرده (موافق يا مخالف عقربه ساعت) و به چاله هاي بعد از آن يك عدد از سنگها را اضافه مي نمايد . وقتي 4 عدد سنگ تمام شد با رسيدن به آخرين چاله آنرا تخليه كرده و باز مجدد به همين طريق يك عدد سنگ درون چاله هاي بعدي مي اندازد اين كار تا زماني ادامه و درون چاله ها گردش خواهد كرد كه آخرين سنگ در چاله خالي قرار گيرد.

حال نوبت به نفر مقابل مي رسد. آن هم به همين روش بازي را ادامه مي دهد. در اين بازي پس از تخليه چاله هاي 4 تايي اوليه و گردش هاي مختلف بازي (با پر يا خالي شدن چاله ها) به سنگهاي درون چاله ها اضافه شده در صورتي كه تعداد سنگ ها به 4 عدد ( در خانه هاي خود) رسيد آن چاله تخليه شده و در خارج از آن و كنار چاله گذاشته مي شود. هر گروه 4 تايي كه بدين ترتيب بدست مي آيد به منزله حفظ يك چاله براي مرحله بعدي بازي خواهد بود. حتي وقتي آخرين سنگ درون چاله رقيب و اگر در مجموع به چهار عدد سنگ رسيد بازي ادامه پيدا نمي كند بلكه آن 4 عدد سنگ هم به عنوان حفظ چاله در كنار چاله هاي خود گذاشته و ادامه بازي به رقيب واگذار ميگردد. اين بازي تا آنجا ادامه پيدا مي كند كه گروه هاي چهار تايي بيشتري نسبت به رقيب جمع شود در وهله اول حفظ 6 چاله متعلق به خود و در ادامه بدست آوردن چاله هايي از رقيب و به حداقل رساندن و در نهايت يك چاله و با تصاحب  تعداد بيشتر و رسيدن به 6 چاله هاي رقيب بازي به اتمام خواهد رسيد.

نكات مهم در بازي :

1- بازيكنان بايد هوشيار باشند در نتيجه پر و خالي شدن چاله ها و گردش هاي مختلف وقتي تعداد سنگ ها در چاله هاي متعلق به خود به عدد 4 رسيد آنرا تخليه كنند چه بسا اينكه اگر غافل شده و در روند بازي سنگي به آن اضافه شود ( 5 عدد بشود) ديگر كار از كار گذشته و بايد منتظر بدست آوردن چاله 4 تايي ديگري ماند.

2-  وقتي تعدادي چاله هاي رقيب تصاحب مي گردد بدين معني است كه ايشان حق دخل و تصرف در آن را ندارد (حتي اگر چاله سمت او باشد ) و اگر در گردش بازي و انداختن سنگها در آن چاله ها هم به 4 عدد سنگ رسيد متعلق به تصرف كننده چاله خواهد بود. چاله ها به دلخواه تصاحب كننده از بالا يا پايين رديف چاله ها انتخاب و با كشيدن يك دايره يا خط يا گذاشتن چوبي نازك و كوچك اطراف آن براي خود تفكيك و مجزا ميكند. بديهي است بازيكني كه چاله اي را از دست داده حق استفاده از اين چاله ها را به هيچ وجه ندارد مگر اينكه مجدد با بازي دقيق و ماهرانه چاله هاي از دست داده را دوباره آزاد و بدست بياورد.

3- اين بازي داراي هيجان زيادي بوده بطوريكه كه وقتي چاله اي در اثناي بازي دست نخورده باقي بماند و تعداد زيادي سنگ در نتيجه گردش بازي درآن اضافه شده باشد وقتي كه آخرين سنگ بازيكن به اين چاله مي رسد و با تخليه آن ، چاله ها از سنگ ها پر مي گردد. و جريان بازي براي بدست آوردن چاله هاي چهارتايي پرشور ميگردد. نفر مقابل اميد دارد اين نوع از چاله تا انتهاي بازي دست نخورده باقي بماند و با پايان بازي آن را به گروه هاي چهارتايي به عنوان حفظ چاله و همچنين تصاحب چاله هاي رقيب دسته بندي نمايد. همانطور كه ذكر شد چنانچه چاله پرسنگ توسط بازيكن تخليه گرديد از طرفي باعث تضعيف روحيه فرد رقيب براي از دست دادن چاله خواهد شد. وقتي اين چاله توسط بازيكن تخليه مي شود از فرط خوشحالي اعلام مي نمايد چاله ات را كندم. يك ضرب المثل در گويش مردم روستاي يمن و بسياري از مردم منطقه داير بر اينكه (چاله اش را بكن : براي كساني كه اندوخته فراواني دارند.) وجود دارد به نظر مي آيد الهام گرفته از اين بازي باشد.

4- يكي ديگر از نكات مخصوص اين بازي محاسبه دقيق براي بدست آوردن چاله هاي چهارتايي در سمت خود و از طرفي تخليه چاله هاي رقيب ازسنگ و حتي كسب چاله 4 تايي از خانه رقيب مي باشد. اين محاسبات در كوتاهترين زمان ممكن صورت مي گيرد تا وقت زيادي گرفته نشود و قبل از تخليه چاله مي باشد لذا چنانچه فرد محاسبه نمود و دست به چاله برد و سنگها را لمس نمود و به نظرش آمد در محاسبه كم دقتي كرده بايد با همان چاله بازي را ادامه دهد و تبعات محاسبه اندك خود در نتيجه آن بپذيرد و در اصطلاح دست به چاله شده است و راه انصراف و انتخاب چاله ديگري را ندارد.

شايد خيلي از علاقه مندان با خواندن شرح بازي هوس يكبار امتحان نمودن اين بازي در آنها برانگيخته شده باشد ولي با توجه به نوع زندگي  و عدم امكان براي انجام بازي به شكل كاملا سنتي آن مهيا نباشد پيشنهاد مي گردد چنانچه امكان حفر چاله يا جمع آوري سنگ برايتان مهيا نمي باشد مي توانيد با استفاده از 12 عدد كاسه ماست خوري يا نظاير آن و به جاي سنگ از تيله يا انواع حبوبات يا خشكبار (نخود ، لوبيا ، فندق و... ) بهره برد.